- ଲେଖକ: ଇଂ. ତାରାପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସନାତନ ଧର୍ମର ପରମ୍ପରାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଏହି ମାସକୁ ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି, ତ୍ୟାଗ, ସଂଯମ ଓ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ମାସ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଆମ ଓଡ଼ିଶାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ ଗାଁଠୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଭକ୍ତିମୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରଭାତରୁ ମନ୍ଦିରରେ ଘଣ୍ଟଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ, ଘରେ ଘରେ ତୁଳସୀ ଚଉରାରେ ପୂଜା, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦୀପଦାନ ଓ ହରିନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ମନକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମାସରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ଦାନ ଓ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ତେବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କେବଳ ପୂଜାପାଠ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ଆଚାରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଷକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନିବା, ମନର କଳୁଷତା ଦୂର କରିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଓ ସଦାଚାରର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ। ଧର୍ମର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମାନବିକତା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ଅବିଚଳ ରହିବା।
ଓଡ଼ିଶାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସ୍ଥାନ ଅତୁଳନୀୟ। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏହି ମାସରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ହବିଷ୍ୟାଳିମାନଙ୍କ ବ୍ରତ ପାଳନ ଆମ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ। ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠା, ସଂଯମ ଓ ଭକ୍ତି ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଥାଏ। ଏହି ମାସରେ ଦୀପଦାନ ଓ ଆକାଶଦୀପ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସନ୍ଦେଶ ବହନ କରେ। ଦୀପର ଆଲୋକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ମଣିଷର ମନରୁ ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ଈର୍ଷାକୁ ଦୂର କରିପାରେ। ଆଜିର ସମାଜରେ ଧାର୍ମିକତାକୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ସୀମିତ ନରଖି ତାହାକୁ ଜୀବନର ଆଚରଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭୋକିଲାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ରୋଗୀଙ୍କ ସେବା କରିବା ଓ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷର ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇବା ହେଉଛି ଧର୍ମର ଜୀବନ୍ତ ରୂପ। ମନ୍ଦିରରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ସହ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାନବିକତାକୁ ଚିହ୍ନିବା ହିଁ ଏହି ପବିତ୍ର ମାସର ପ୍ରକୃତ ଶିକ୍ଷା।
ବର୍ତ୍ତମାନର ଦ୍ରୁତଗତିଶୀଳ ଜୀବନରେ ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ଧନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଫଳତା ପଛରେ ଦୌଡ଼ି ନିଜ ମନର ଶାନ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଭୁଲିଯାଉଛି। ଏପରି ସମୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆମକୁ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଆମେ ନିଜକୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ—ଆମ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟର ସ୍ଥାନ କେତେ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ପ୍ରତି ଆମର ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା କେତେ ଏବଂ ସମାଜ ପାଇଁ ଆମେ କେତେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରୁଛୁ। ଧର୍ମ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୋକ୍ଷର ପଥ ନୁହେଁ, ଏହା ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ସଦ୍ଭାବ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଭାଇଚାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ଆମେ ଏହି ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ଗଢ଼ିବା, ଗୋଟିଏ ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ତତଃ ଜଣେ ଅସହାୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବା ଉଚିତ। ପରିବେଶକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖିବା, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା, ପ୍ରକୃତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ପରିଷ୍କାରତା ରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ଆମର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେବଳ ଘର ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳିବା ନୁହେଁ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ମାନବିକତାର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା। ଭକ୍ତିକୁ ସେବାରେ, ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ପରୋପକାରରେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ସତ୍କର୍ମରେ ପରିଣତ କରିବା। କାରଣ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ ସେହିଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ କରୁଣା ରହେ, କର୍ମରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ରହେ ଏବଂ ଜୀବନରେ ଅନ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କିଛି କରିବାର ଆନ୍ତରିକ ଇଚ୍ଛା ରହେ।
