ଲେଖକ: ଇଂ. ତାରାପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର
ସମୟ ବହୁତ କିଛି ବଦଳାଇଦିଏ। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘର ପୁଣି ତିଆରି ହୁଏ, ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଜମିରେ ପୁଣି ସବୁଜ ଫସଲ ହସେ, ନିର୍ଜନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଗାଁରେ ପୁଣି ଜୀବନର କୋଳାହଳ ଫେରିଆସେ। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର କିଛି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଏମିତି ଥାଏ, ଯାହାର କ୍ଷତ ସମୟ ବିତିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଖେ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ୧୯୯୯ ମସିହାର ମହାବାତ୍ୟା ସେହିପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭୂତି। ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରଳୟର କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲେ ଆଜି ବି ଅନେକଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଏ।
୧୯୯୯ ଅକ୍ଟୋବର ୨୯ ତାରିଖ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସରେ ଏକ ଭୁଲିହେବାକୁ ନଥିବା ଦିନ। ସେହି ଦିନ ପ୍ରକୃତିର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ରାଜ୍ୟର ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାରଖାର କରିଦେଇଥିଲା। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ, ଅବିରତ ବର୍ଷା ଓ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତାଳ ଜଳରାଶି ଜନଜୀବନକୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲା। ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘରଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ଯେଉଁଠି ଦିନେ ମଣିଷର ହସଖୁସି ଓ ଜୀବନର ଚଳଚଞ୍ଚଳତା ଥିଲା, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ନିରବତା ଓ ଅସହାୟତାର ଛାୟା ଖେଳିଯାଇଥିଲା।
ଯେଉଁ ଦିନ ଆକାଶ କାନ୍ଦିଥିଲା, ମାଟି ହରାଇଥିଲା ନିଜର ସନ୍ତାନ
ମହାବାତ୍ୟାର ଭୟାବହତା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା ଜଗତସିଂହପୁର, କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ। ପ୍ରକୃତିର ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଆଗରେ ମଣିଷର ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ନିରର୍ଥକ ମନେ ହେଉଥିଲା। ପବନର ଗର୍ଜନ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଯେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ। ବର୍ଷା ଓ ଜଳପ୍ଲାବନ ଅନେକ ଗାଁକୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଇଥିଲା।
ସେହି ଭୟାବହ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଜି ବି ମନେ ପକାଇଲେ ହୃଦୟ ବିଚଳିତ ହୋଇଉଠେ। କେଉଁଠି ଘରର ଛାତ ଉଡ଼ିଯାଇଥିଲା, କେଉଁଠି କାନ୍ଥ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ପାଣିର ପ୍ରବଳ ସ୍ରୋତ ସବୁକିଛି ଭସାଇ ନେଇଥିଲା। ଅନେକ ପରିବାର ନିଜର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ। ଯେଉଁ ମାଆ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ କୋଳରେ ଧରି ଜୀବନର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା, ସେ ହଠାତ୍ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପାଇଥିଲା। ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ନିଜ ଜୀବନର ସଞ୍ଚିତ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଘରଟିଏ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ସେହି ଆଶ୍ରୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ମୃତ୍ୟୁର ଛାୟାରେ ଅସହାୟ ମଣିଷ
ମହାବାତ୍ୟାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦ ହଜାର ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ପରିବାର ବାସହରା ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସଂଖ୍ୟା କେବଳ ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟର ଏକ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ଅଧୁରା କାହାଣୀର ଏକ ଦୁଃଖଦ ପ୍ରତିଛବି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୃତ୍ୟୁ ପଛରେ ଥିଲା ଏକ ପରିବାର, କିଛି ସ୍ୱପ୍ନ, ଅନେକ ଆଶା ଓ ଅପୂରଣୀୟ ଶୂନ୍ୟତା।
ସେହି ସମୟରେ ଆଜିର ଭଳି ଉନ୍ନତ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା। ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ର ବ୍ୟବହାର ସୀମିତ ଥିବାରୁ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳର ଖବର ତୁରନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରୁନଥିଲା। ରାସ୍ତାଘାଟ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା କାରଣରୁ ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ଦଳଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥିଲା।
ପାନୀୟ ଜଳର ଅଭାବ, ଖାଦ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଓ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀର ଅଭାବ ଲୋକଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଦେଇଥିଲା। ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ବାର ସଜାଡ଼ିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ବଞ୍ଚିଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତିରୁ ମୁକୁଳିବା ସହଜ ନଥିଲା।
ଚାଷୀର କ୍ଷେତ, ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀର ଜୀବିକା ଓ ଗରିବର ସ୍ୱପ୍ନ
ମହାବାତ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ମଣିଷର ଜୀବନହାନିରେ ସୀମିତ ରହିନଥିଲା। କୃଷି, ପଶୁସମ୍ପଦ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ, ଘରବାଡ଼ି ଓ ସାଧାରଣ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବ୍ୟାପକ କ୍ଷତି ହୋଇଥିଲା। ଚାଷୀଙ୍କ ଜମି ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇଥିଲା। ଦିନମଜୁରିଆ ଓ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ବିପନ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା।
ଏକ ଚାଷୀ ପାଇଁ ତା’ର ଜମି କେବଳ ମାଟିର ଏକ ଖଣ୍ଡ ନୁହେଁ; ଏହା ତା’ର ପରିଶ୍ରମ, ପରିବାରର ଭରଣପୋଷଣ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶା। ସେହିପରି ଜଣେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ଜୀବନର ଆଧାର। ମହାବାତ୍ୟା ଏହି ଆଧାରକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା। ଅନେକ ପରିବାର ପୁଣିଥରେ ଶୂନ୍ୟରୁ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମାନବିକତାର ମହାନ ଉଦାହରଣ
ଏତେ ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ମଧ୍ୟରେ ମାନବିକତାର ଯେଉଁ ଉଦାହରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା, ତାହା ଆଜି ବି ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଅନେକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ, ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ, ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଉଦ୍ଧାର ଓ ସହାୟତା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ। ନିଜେ ଦୁଃଖରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅନୁଭବ କରି ସାହାଯ୍ୟର ହାତ ବଢ଼ାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଅବଦାନ ଭୁଲିହେବ ନାହିଁ।
କେହି ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥିଲେ, କେହି ପିଇବା ପାଣି ବାଣ୍ଟିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ବିପନ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ନେବାରେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମଣିଷ ମଣିଷ ପାଇଁ କେତେ ମୂଲ୍ୟବାନ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରକୃତି ଯେତେବେଳେ ସବୁକିଛି ଛଡ଼ାଇ ନେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସହାନୁଭୂତି ଓ ସହଯୋଗ ଅନେକଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବାର ନୂଆ ଆଶା ଦେଇଥିଲା।
ମହାବାତ୍ୟା ପରେ ବଦଳିଥିବା ଓଡ଼ିଶା
୧୯୯୯ର ମହାବାତ୍ୟା ଓଡ଼ିଶାକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂଆ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ପରେ ରାଜ୍ୟରେ ବାତ୍ୟା ମୁକାବିଲା, ଆଗୁଆ ସତର୍କ ସୂଚନା, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଓ ଉଦ୍ଧାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ବାତ୍ୟା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ନିର୍ମାଣ, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ଦଳର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସମନ୍ୱୟ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି।
ଆଜି ଉପଗ୍ରହ ଚିତ୍ର, ପାଣିପାଗ ଆକଳନ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ତ୍ୱରିତ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ବାତ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଗୁଆ ସୂଚନା ପାଇବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି। ପ୍ରଶାସନ, ପୋଲିସ, ଅଗ୍ନିଶମ ବାହିନୀ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ମୁକାବିଲା ଦଳ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଧିକ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି। ତଥାପି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦର ମୁକାବିଲା କେବଳ ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ସହଯୋଗ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
ଅତୀତରୁ ଶିକ୍ଷା ନେବା ହିଁ ଭବିଷ୍ୟତର ସୁରକ୍ଷା
ମହାବାତ୍ୟା ଆମକୁ ଶିଖାଇଛି ଯେ ପ୍ରକୃତିକୁ ହେୟଜ୍ଞାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ପୂର୍ବାଭାସ ମିଳିଲେ ତାହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱର ସହ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ପ୍ରଶାସନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନିବା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ଗୁଜବ ପ୍ରଚାର କରିବା କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ସୂଚନା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା, ବୃକ୍ଷରୋପଣ, ସବୁଜ ବଳୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ। ଗାଁ ଓ ସହର ସ୍ତରରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଯୋଜନା ରହିବା ଦରକାର। ବିଶେଷକରି ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସହାୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ସ୍ମୃତିରେ ରହିବେ ମହାବାତ୍ୟାର ନିରୀହ ଶିକାର
ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗାଁ ପୁଣି ଗଢ଼ିଉଠିଛି, ନୂଆ ଘର ତିଆରି ହୋଇଛି, ଜୀବନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପରିବାର ନିଜର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଅଭାବ କେବେ ପୂରଣ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ମହାବାତ୍ୟାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିବା ନିରୀହ ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଆମକୁ ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଆମର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସବୁଦିନ ମନେ ପକାଇଦେବ।
ସେହି ମହାବାତ୍ୟା କେବଳ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ନଥିଲା; ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତିରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଘାତ। ଏହା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ମଣିଷର ଅହଂକାର ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତି ଆଗରେ ନଗଣ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏକତା, ସାହସ, ବିଜ୍ଞାନସମ୍ମତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ମାନବିକତା ଆମକୁ ଯେକୌଣସି ବିପଦରୁ ମୁକାବିଲା କରିବାର ଶକ୍ତି ଦେଇପାରେ।
୧୯୯୯ର ସେହି ମହାବାତ୍ୟାକୁ ମନେ ପକାଇବା ଅର୍ଥ କେବଳ ଅତୀତର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ମନେ ପକାଇବା ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସଚେତନ ଓଡ଼ିଶା ଗଢ଼ିବାର ସଂକଳ୍ପ। ପ୍ରକୃତିର ସେହି ପ୍ରଳୟରେ ହଜିଯାଇଥିବା ଜୀବନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଆମର ସତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେବ—ବିପଦ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା, ବିପଦ ସମୟରେ ଏକାଠି ଠିଆ ହେବା ଏବଂ ବିପଦ ପରେ କାହାକୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ନଦେବା।
— ଇଂ. ତାରାପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର
