ମନେ ପଡ଼େ ୧୯୯୯ରମହାବାତ୍ୟା: ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରଳୟ, ମାନବତାର ପରୀକ୍ଷା ଓଓଡ଼ିଶାର ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି

ଲେଖକ: ଡ଼. ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ, 

ଆଇଜିପି, ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ରେଞ୍ଜ, କଟକ

ଅକ୍ଟୋବର ୨୯। କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଏହି ତାରିଖଟି ଆସିଲେ ଓଡ଼ିଶାରଇତିହାସର ଏକ ଭୟାବହ ଅଧ୍ୟାୟ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଉଠେ। ମନେପଡ଼େ ୧୯୯୯ ମସିହାର ସେହି ମହାବାତ୍ୟା। ମନେ ପଡ଼େ ପ୍ରକୃତିରପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୂପ, ମଣିଷର ଅସହାୟତା, ହଜାର ହଜାର ପରିବାରର ଲୁହଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ। ସମୟର ସ୍ରୋତରେ ୨୭ ବର୍ଷବିତିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ମୃତି ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କହୃଦୟରେ ଅମଳିନ ହୋଇ ରହିଛି।

ଜୀବନରେ କିଛି ଘଟଣା କେବଳ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ସୀମିତ ରହେନାହିଁ। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷର ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତି, ଅନୁଭବ ଓ ଚେତନାରଅଂଶ ହୋଇଯାଏ। ୧୯୯୯ର ମହାବାତ୍ୟା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳିଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଭାବରେ ଏହାରଭୟାବହତାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଏ; ଆଉ ଜଣେପୁଲିସ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ଏହା ମୋତେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେମାନବିକତା, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ, ସମନ୍ୱୟ ଓ ଜନସେବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ମନେପକାଇଦିଏ।

ପ୍ରକୃତିର ରୁଦ୍ରରୂପ ଓ ମଣିଷର ଅସହାୟତା

୧୯୯୯ ଅକ୍ଟୋବର ୨୯ର ସେହି ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କରବିପର୍ଯ୍ୟୟ ନେଇ ଆସିଥିଲା। ଭୀଷଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼ ପାରାଦୀପନିକଟରେ ଉପକୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ ପ୍ରବଳ ପବନ, ଅବିରତବର୍ଷା ଓ ସମୁଦ୍ରର ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଛାରଖାରକରିଦେଇଥିଲା।

ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା। ଘରଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ଖୁଣ୍ଟ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଗାଁ ପରେ ଗାଁଜଳମଗ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ଯେଉଁ ଘରେ ଗତକାଲି ହସଖୁସିର ସଂସାରଥିଲା, ସେଠାରେ ଆଜି ନିରବତା ଓ ଶୋକର ଛାୟା ଖେଳିଯାଇଥିଲା।

ଜଗତସିଂହପୁର, କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଭୟଙ୍କର ତାଣ୍ଡବର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକାରହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ପରିବାରର ରୋଜଗାରିଆ ସଦସ୍ୟଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ଅନେକ ଶିଶୁ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂଅନେକ ମାଆଙ୍କ କୋଳ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ସେହି ଦିନ ଆମକୁ ଏକ କଠୋର ସତ୍ୟ ଶିଖାଇଥିଲା—ପ୍ରକୃତିଆଗରେ ମଣିଷର ଅହଂକାର ଅର୍ଥହୀନ। କିନ୍ତୁ ବିପଦ ଯେତେ ବଡ଼ହେଉ ନା କାହିଁକି, ମଣିଷର ସାହସ, ସହଯୋଗ ଓ ମାନବିକତା ତାକୁପୁଣି ଥରେ ଠିଆ ହେବାର ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଲୁହ, ଭୋକ ଓ ବଞ୍ଚିବାର ସଂଘର୍ଷ

ମହାବାତ୍ୟାର ପ୍ରକୋପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲାଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ସଂଘର୍ଷ। ଚାରିଆଡ଼େ ଭଙ୍ଗାଘର, ଉପୁଡ଼ାଗଛ, ଜମିଥିବା ପାଣି ଓ ଧ୍ୱଂସର ଚିହ୍ନ। ପାନୀୟ ଜଳ ନଥିଲା, ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ଥିଲା, ଔଷଧ ଓ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ମିଳିବା କଷ୍ଟକରହୋଇପଡ଼ିଥିଲା।

ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇପାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁଅନେକ ନିଜର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଦିନ କାଟିଥିଲେ। କେହିନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବାର ରାସ୍ତା ପାଇନଥିଲେ, ତ ଆଉ କେହି ନିଜଆଖି ଆଗରେ ଗଢ଼ିଥିବା ସଂସାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲେ।

ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ପ୍ରକୃତ ଯନ୍ତ୍ରଣା କେବଳ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକକ୍ଷତିରେ ମାପି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ମଣିଷର ମନ, ପରିବାର ଓଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ରହିଥାଏ। ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜ ଘରହରାଇଲେ ପୁଣି ଘର ତିଆରି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁହରାଇବାର ଶୂନ୍ୟତା କେବେ ବି ପୂରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

ଏହି ସତ୍ୟ ମହାବାତ୍ୟାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ମୃତିକୁ ଆହୁରି ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀକରିଦିଏ।

ବିପଦ ସମୟରେ ପୁଲିସର ଦାୟିତ୍ୱ: ୟୁନିଫର୍ମ ପଛରେମାନବିକତା

ଜଣେ ପୁଲିସ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ, ପୁଲିସରପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ କେବଳ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସୀମିତନୁହେଁ। ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା, ବିପଦ ସମୟରେସେମାନଙ୍କୁ ସାହସ ଦେବା ଏବଂ ଜୀବନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁନିଷ୍ଠାର ସହ କାମ କରିବା ମଧ୍ୟ ପୁଲିସର ମୂଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଜଣେ ପୁଲିସ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଅନେକଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ। ବିପନ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ନେବା, ଉଦ୍ଧାରକାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଯୋଗ କରିବା, ରାସ୍ତା ସଫା କରିବାରେସମନ୍ୱୟ ରଖିବା, ରିଲିଫ୍‌ ସାମଗ୍ରୀର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବଣ୍ଟନରେ ସହାୟତାକରିବା ଏବଂ ଆତଙ୍କିତ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଆଶ୍ୱାସନା ସୃଷ୍ଟି କରିବା—ଏସବୁ ଜନସେବାର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ, ୟୁନିଫର୍ମରଗରିମା କେବଳ କ୍ଷମତାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି କ୍ଷମତାକୁ ମଣିଷରସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ରହିଛି।

ମହାବାତ୍ୟା ଆମକୁ କ’ଣ ଶିଖାଇଲା?

୧୯୯୯ର ମହାବାତ୍ୟା ପରେ ଓଡ଼ିଶା ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଛି। ପାଣିପାଗର ଆଗୁଆ ସୂଚନା, ବିପଦସଙ୍କୁଳ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ବାତ୍ୟା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ଦଳର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ସରକାରୀ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେସମନ୍ୱୟ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

ତଥାପି କେବଳ ସରକାରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଜନସାଧାରଣଙ୍କସଚେତନତା, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସହଯୋଗ ଓ ପ୍ରଶାସନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶପାଳନ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ବାତ୍ୟା ସମୟରେ ଗୁଜବରେ ବିଶ୍ୱାସ ନକରିବା, କେବଳ ଅଧିକୃତସୂଚନା ଉପରେ ଭରସା କରିବା, ଆଗୁଆ ସତର୍କ ସୂଚନା ମିଳିଲେସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଏବଂ ବୟସ୍କ, ଶିଶୁ ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଙ୍କୁ ସହଯୋଗକରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ।

ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ ଗୋଟିଏ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସବୁବେଳେ ମନେରଖିବା ଉଚିତ—ପ୍ରତିକାରଠାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ, ଏବଂପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବନ ଅମୂଲ୍ୟ।

ଅର୍ଣ୍ଣବର ସମୟରେ ପୁରୁଣା ସ୍ମୃତିର ଆହ୍ୱାନ

ବାତ୍ୟାକୁ ନେଇ ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଉପକୂଳବାସୀଙ୍କ ମନରେ୧୯୯୯ର ସ୍ମୃତି ଫେରିଆସିବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ଅର୍ଣ୍ଣବକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟଆମକୁ ସେହି ଅଭୁଲା ଅତୀତର କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ। କିନ୍ତୁ ଭୟନୁହେଁ, ସଚେତନତା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହିଁ ଆମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେବାଉଚିତ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାତ୍ୟାର ପ୍ରକୃତି, ତୀବ୍ରତା ଓ ଗତିପଥ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।ତେଣୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆକଳନ, ସରକାରୀ ସତର୍କ ସୂଚନା ଓ ପ୍ରଶାସନରପରାମର୍ଶକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ—କୌଣସି ଜୀବନ ଅକାଳରେ ନଯାଉ, କୌଣସି ପରିବାର ଅସହାୟନହେଉ ଏବଂ ବିପଦ ସମୟରେ କେହି ନିଜକୁ ଏକାକୀ ମନେ ନକରୁ।

ଶେଷ କଥା: ସ୍ମୃତିରେ ଶୋକ, ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ

୧୯୯୯ର ମହାବାତ୍ୟାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିବା ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ପ୍ରତିମୋର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି। ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦିନରେ ନିଜର ସର୍ବସ୍ୱ ହରାଇମଧ୍ୟ ପୁଣି ଥରେ ଜୀବନକୁ ଗଢ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସାହସକୁ ମୋରନମନ। ବିପନ୍ନଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିବା ସମସ୍ତଉଦ୍ଧାରକାରୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଓ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ମାନବିକତାମଧ୍ୟ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ।

ମହାବାତ୍ୟାର ସ୍ମୃତି ଆମକୁ କେବଳ ଦୁଃଖିତ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ଆମକୁ ଅଧିକ ଦାୟିତ୍ୱବାନ, ଅଧିକ ସଚେତନ ଓ ଅଧିକମାନବିକ ହେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ଉଚିତ।

ଆମେ ଅତୀତକୁ ବଦଳାଇପାରିବା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅତୀତରୁ ଶିକ୍ଷା ନେଇଭବିଷ୍ୟତକୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବା। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଅକ୍ଟୋବର୨୯ରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଂକଳ୍ପ ନେବା—ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରତି ସଚେତନରହିବା, ପରସ୍ପରର ସହଯୋଗୀ ହେବା ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନରସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା।

କାରଣ, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ମଣିଷର ଘର ଭାଙ୍ଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏକତା, ସାହସ ଓ ମାନବିକତାର ଶକ୍ତିକୁ କେବେ ଭାଙ୍ଗିପାରେ ନାହିଁ।