ଡ. ସତ୍ୟଜିତ୍ ନାୟକ, ଆଇପିଏସ୍, ଆଇଜିପି, ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ରେଞ୍ଜ, କଟକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି
ଜୀବନର ଅସଂଖ୍ୟ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ କେବେ ହସେ, କେବେ କାନ୍ଦେ, କେବେ ସଫଳତାର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚି ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟବାନ ମନେ କରେ, ତ ଆଉ କେବେ ଅସହାୟତାର ଅନ୍ଧକାରରେ ନିଜକୁ ଏକାକୀ ଅନୁଭବ କରେ। ସଂସାରର ଏହି ଉଠାପକା ଭିତରେ ମଣିଷ ଅନେକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜେ, ଅନେକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଭରସା କରେ, ଅନେକ ଆଶା ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼େ। କିନ୍ତୁ ଜୀବନର କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏପରି ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ସବୁକିଛି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମନ ଭିତରେ ଏକ ଅଜଣା ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ ହୁଏ। ସେହି ସମୟରେ ମନେ ପଡ଼ନ୍ତି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ। ତାଙ୍କର ସେହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ଅପାର କରୁଣା ଓ ନିରବ ଉପସ୍ଥିତି ମନକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶାନ୍ତିରେ ଭରିଦିଏ।
ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ନୁହନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱାସର ଆଧାର, ମନର ଶାନ୍ତି ଓ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଘର୍ଷରେ ଆତ୍ମବଳର ଉତ୍ସ। ମଣିଷ ଭାବେ ଆମେ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜ ଶକ୍ତି, ପଦପଦବୀ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସଫଳତାକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରିଥାଉ। କିନ୍ତୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହେଲେ ମନ ଆପେଆପେ ନମ୍ର ହୋଇଯାଏ। ସେଠାରେ କୌଣସି ପଦବୀର ଅହଂକାର ନଥାଏ, କୌଣସି ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଗର୍ବ ନଥାଏ। ରହିଥାଏ କେବଳ ଜଣେ ଭକ୍ତର ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୀମ ଆସ୍ଥା।
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ମୋ ମନରେ ଗୋଟିଏ କଥା ଗଭୀର ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ—ମଣିଷର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କାମ କରିବା, ଆଉ ଫଳକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେବା। ଜୀବନର ପଥ ସବୁବେଳେ ସରଳ ହୁଏ ନାହିଁ। କେତେବେଳେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ, କେତେବେଳେ ଦାୟିତ୍ୱର ଭାର ମନକୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କରେ, ଆଉ କେତେବେଳେ ନିଜର ସବୁଠୁ ଭଲ ଉଦ୍ୟମ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆଶାନୁରୂପ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଦେଲେ ମନରେ ଏକ ନୂଆ ସାହସ ଜନ୍ମ ନିଏ। ଲାଗେ, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ; ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ମୋ ସହିତ ଅଛି, ମୋର ମହାପ୍ରଭୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଛନ୍ତି।
ପଦବୀଠାରୁ ବଡ଼ ମଣିଷପଣିଆ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ ସେବା
ଜଣେ ପୁଲିସ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ମୋ ଜୀବନରେ ଦାୟିତ୍ୱ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ। ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ବଜାୟ ରଖିବା, ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିବା ହେଉଛି ଆମର ମୂଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ ତା’ର ପଦବୀରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତା’ର କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟବହାର ଓ ମାନବିକତାରେ ରହିଛି।
ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆମକୁ ଏହି ମହାନ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଧନୀ ହୁଅନ୍ତୁ କି ଗରିବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତୁ କି ଅସହାୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ। ତେଣୁ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ମୋର ଉଦ୍ୟମ ରହିବା ଉଚିତ ଯେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନ୍ୟାୟ, ସମ୍ମାନ ଓ ସହାନୁଭୂତି ପାଇପାରନ୍ତୁ। ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଭୟ ନୁହେଁ, ବିଶ୍ୱାସ ଦେଖିବା ହିଁ ଜନସେବାର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା।
ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳିବା କିମ୍ବା ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଜଣେ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷର ଲୁହ ପୋଛିଦେଉ, ଜଣେ ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁ, ଅନ୍ୟାୟର ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେଉ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହିତ ପାଳନ କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥାଉ।
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦତଳେ ମନର ସମସ୍ତ ବେଦନା
ଜୀବନରେ ଏମିତି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ଆମେ କାହା ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରୁ ନାହିଁ। ମନର ଗଭୀରରେ ରହିଯାଇଥିବା କିଛି କଥା ଆଖିର ଲୁହ ହୋଇ ଝରିପାରେ ନାହିଁ, ଓଠର ଭାଷା ହୋଇ ବାହାରିପାରେ ନାହିଁ। ବାହାରୁ ମଣିଷ ହସୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲୁଚାଇ ରଖିଥାଏ। ଏପରି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମନକୁ ଏକ ଅଲୌକିକ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଏ।
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ମନ ଖୋଲି କିଛି କହିବାକୁ ଶବ୍ଦର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏକ ନିରବ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଏକ ଆର୍ଦ୍ର ହୃଦୟ ଓ ଦୁଇଟି ନମ୍ର ଆଖି ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ମନର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅହଂକାରକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ମନ କହେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏତିକି ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯେପରି ମୁଁ ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିପାରିବି। ମୋତେ ଏତିକି ବିବେକ ଦିଅ, ଯେପରି ମୋ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ କାହାର ଅନ୍ୟାୟ ନ ହେଉ। ମୋତେ ଏତିକି ନମ୍ରତା ଦିଅ, ଯେପରି ସଫଳତା ମୋ ମନରେ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନ ଦେଉ।”
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେବାର ଅର୍ଥ ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷରୁ ଦୂରେଇଯିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ସେହି ସଂଘର୍ଷକୁ ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହିତ ସାମ୍ନା କରିବାର ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବା। ଭକ୍ତି ମଣିଷକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ ନାହିଁ, ଭକ୍ତି ମଣିଷକୁ ଭିତରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ।
ଜଗନ୍ନାଥ ହିଁ ଶେଷ ଭରସା
ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହିମାକୁ କୌଣସି ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସେ ଭକ୍ତର ଭାବକୁ ବୁଝନ୍ତି, ମଣିଷର ଅନ୍ତରକୁ ଦେଖନ୍ତି ଓ ଆସ୍ଥାର ଗଭୀରତାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି—ଏହା ଭକ୍ତିର ଅନୁଭବ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦାଣ୍ଡ, ନୀଳଚକ୍ର, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ର ପରିବେଶ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ‘ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ’ ଧ୍ୱନି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଲଗା ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା, ମହାପ୍ରଭୁ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ରଖନ୍ତୁ। ମୋ ମନରେ ସେବାଭାବ, ମାନବିକତା ଓ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଅତୁଟ ରହୁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା କାହାର ଅମଙ୍ଗଳ ନ ହେଉ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମାଜର ଉପକାର ହେଉ ଏବଂ ମୋ ଜୀବନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରୁ।
ମୁଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମାଗିବା ପୂର୍ବରୁ ଏତିକି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ମୋତେ ଏକ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଦିଅ, ସତ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବାର ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବାର ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଦିଅ ଓ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବାର ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଦିଅ।
ଶେଷରେ ମୋର ହୃଦୟରୁ ଉଠୁଥିବା ଗୋଟିଏ ପ୍ରାର୍ଥନା—
“ହେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମ ପାଦତଳେ ମୋର ଶତକୋଟି ପ୍ରଣାମ। ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୋଡ଼ରେ ମୋତେ ସତ୍ୟର ପଥ ଦେଖାଅ। ସୁଖରେ ମୋତେ ଅହଂକାରୀ ହେବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ। ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବାରେ ମୋତେ ନିଷ୍ଠା ଦିଅ, ମଣିଷର ସେବା କରିବାରେ ମୋତେ ଆନ୍ତରିକତା ଦିଅ। ମୋ ହୃଦୟରେ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ମୋ କର୍ମରେ ମାନବିକତା ସଦା ଜୀବନ୍ତ ରହୁ। ମୋର ଆଜି, ମୋର ଆସନ୍ତାକାଲି ଓ ମୋର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ତୁମ ଚରଣରେ ସମର୍ପିତ।”
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।
